EU Data Act en point-to-point koppelingen

De EU Data Act geeft bestaande point-to-point koppelingen dataspace-achtige verplichtingen. Wat dit concreet betekent, met voorbeelden uit bouw en logistiek.

# Point-to-point koppelingen en de Data Act: wat verandert er echt?

Een Excel-bestand per mail, een export op een gedeelde schijf, een API-key voor één partner. Zo wisselen veel organisaties nog data uit. Het werkt, tot het niet meer werkt. **Point-to-point koppelingen zijn simpel te starten, maar moeilijk te schalen.**

Sinds 12 september 2025 is artikel 33 van de EU Data Act van kracht. Die wet richt zich formeel op dataspaces, maar de definitie is bewust breed getrokken. Daardoor krijgen ook kleine, informele samenwerkingen tussen een paar partijen ineens te maken met eisen die tot voor kort alleen golden voor grote, officiële dataspace-initiatieven.

In dit artikel lees je wat dat concreet betekent voor een bestaande point-to-point koppeling, met twee praktijkvoorbeelden: één uit de bouw, één uit de logistiek.

## Hoe data nu vaak wordt gedeeld

In de praktijk begint data-uitwisseling zelden met een nette koppeling. Het begint met een Excel per mail. Die gaat heen en weer, krijgt onderweg een nieuwe versie, wordt doorgestuurd naar een collega en daarna bij de ontvanger weer ingeladen in een eigen systeem. Een jaar later weet niemand zeker welke versie de juiste is.

De technischere varianten hebben hetzelfde patroon. Eén systeem van jou wordt gekoppeld aan één systeem van een partner, vaak met grotendeels dezelfde gegevens in een net ander formaat. Bij elke stap ontstaat een kopie: de verzender maakt er een, de ontvanger slaat die op en laadt hem vervolgens in een eigen systeem. Drie kopieën van dezelfde gegevens, en geen enkele is nog gegarandeerd actueel.

## Drie manieren om data uit te wisselen

Organisaties wisselen data grofweg op drie manieren uit.

**Point-to-point of bilaterale koppeling.** Alles wat twee partijen direct met elkaar verbindt, van een Excel per mail tot een API-key voor één partner. Snel opgezet, maar elke nieuwe partner betekent weer nieuw maatwerk en weer een kopie van de data.

**Platform.** Eén partij beheert de infrastructuur centraal. Schaalbaar, maar met een keerzijde: die ene partij bepaalt de spelregels, en deelnemers verliezen een deel van hun zeggenschap.

**Dataspace.** Federatief betekent dat iedere deelnemer zijn eigen data zelf houdt, en dat alle deelnemers samen afspreken wie waar bij mag en onder welke voorwaarden. **Een dataspace deelt data federatief, zonder dat één partij de macht krijgt.** Het blijft schaalbaar, omdat elke nieuwe deelnemer aansluit op diezelfde afspraken in plaats van op een nieuwe koppeling.

## De praktische pijn van point-to-point

Point-to-point levert waarde, maar wringt zodra het aantal koppelingen groeit.

**Elke koppeling vraagt maatwerk.** Een nieuwe partner aansluiten betekent opnieuw integreren, opnieuw testen, opnieuw onderhouden. Er is geen herbruikbare laag.

**Kopieën en versies.** Elke koppeling maakt kopieën van dezelfde data: bij de verzender, bij de ontvanger en in het systeem van de ontvanger. Dat kost productiviteit, maakt onderhoud zwaarder en vergroot de kans dat rapportages en analyses draaien op verschillende versies van de waarheid.

**Geen overzicht.** Bij tientallen losse koppelingen wordt het onduidelijk wie precies met wie is verbonden, onder welke voorwaarden, en of die voorwaarden nog kloppen.

**Te duur voor kleinere partijen.** Een koppeling bouwen voor een grote klant is een investering van een paar duizend euro; voor een kleine partij weegt dat vaak niet op. Het gevolg: de uitwisseling blijft bij e-mail hangen, of de kleinere partij stapt alsnog over naar een platform, simpelweg omdat dat de enige toegankelijke weg naar schaal lijkt.

De markt heeft hier al een naam voor: **integratie-spaghetti ontstaat wanneer tientallen koppelingen zonder centrale regie zijn opgebouwd.** Onderhoud wordt dan een risico op zich; één wijziging in een systeem kan meerdere koppelingen tegelijk breken.

## Wat artikel 33 concreet verandert

Artikel 33 van de Data Act stelt interoperabiliteitseisen aan iedereen die data en datadiensten aanbiedt binnen een afgesproken samenwerking: een machineleesbare beschrijving van de dataset, publiek en consistent beschreven dataformaten, en gestandaardiseerde technische toegang via een API met een beschreven serviceniveau.

Het cruciale punt: dit geldt niet alleen voor formele, grote dataspaces. **Al een setje van drie of vier partijen kan onder de Data Act vallen**, ook als niemand het ooit een "dataspace" heeft genoemd. Een vaste koppeling tussen een leverancier, een afnemer en een logistiek dienstverlener kan dus al onder deze eisen vallen, puur omdat er sprake is van data-uitwisseling onder afgesproken voorwaarden.

Een paar concrete data om te onthouden:

- **12 september 2025**: artikel 33 is van kracht, voor elke bestaande koppeling met afgesproken data-uitwisseling. - **21 november 2025**: de Autoriteit Consument & Markt (ACM) is aangewezen als toezichthouder op de Data Act in Nederland. - **12 september 2026**: data-toegang-by-design (artikel 3(1)) geldt voor connected products die na deze datum op de markt komen.

Zolang je zelf nog geen klachten indient of tegen een geschil aanloopt, verandert er voor de meeste organisaties niet meteen iets zichtbaars. Maar de juridische verplichting ligt er, en toenemende druk vanuit ketenpartners en toezichthouders maakt vrijblijvendheid geen houdbare optie.

## Twee voorbeelden: bouw en logistiek

**Bouw: het Installatie Register.** Op basis van het [Digitaal Stelsel Gebouwde Omgeving (DSGO)](https://www.digigo.nu/wat-is-dsgo/) registreren installateurs en installatie-eigenaren in het Installatie Register (voorheen Gebouw-Installatie-Registratie, GIR) welke installatieonderdelen zijn geplaatst of aangepast, voorzien van een unieke identificatie. Die data wordt vervolgens hergebruikt voor uiteenlopende doeleinden: de netcongestie-aanpak, F-gassenregistratie, meldingen bij bevoegd gezag, onderhoudsmutaties. Zonder gedeelde afspraken loopt elk van die doeleinden via een eigen los kanaal, vaak nog steeds telefoon of e-mail. Met een gedeelde structuur hoeft de installatiedata maar één keer goed geregistreerd te worden om voor al die doeleinden bruikbaar te zijn.

**Logistiek: koppelingen per ketenpartner.** In de logistieke sector zie je een vergelijkbaar patroon: ketenpartners onderhandelen per koppeling opnieuw over een API-contract, vaak maanden aan integratie-inspanning per partner. De onderliggende vraag, wie mag welke data zien en hoe trek je die toegang weer in als een samenwerking stopt, wordt daarbij telkens opnieuw uitgevonden in plaats van één keer goed geregeld.

Neem bijvoorbeeld één containerreis, daar zijn zo'n 20 tot 25 partijen bij betrokken, en de actuele gegevens staan verspreid over hun systemen. Rederij en terminal geven bovendien vaak elk een eigen aankomsttijd voor dezelfde container. Partijen plannen daardoor langs elkaar heen, met wachttijden, gemiste aansluitingen en trucks die voor niets rijden als gevolg. De afspraken over wie welke data mag zien, liggen binnen [BDI](https://bdinetwork.org/bdi), het afsprakenstelsel voor datadeling in de logistiek, gezamenlijk vast.

Beide voorbeelden laten hetzelfde zien: de pijn zit niet in de wil om data te delen, maar in het feit dat elke koppeling het wiel opnieuw uitvindt.

## Waarom een dataspace de derde weg is

Een dataspace lost dit anders op dan een platform. In plaats van één partij die de regie centraliseert, legt een dataspace de vertrouwens- en autorisatielaag één keer gezamenlijk vast. **Een dataspace bouwt de vertrouwenslaag één keer, niet per koppeling opnieuw.** Elke volgende partner sluit aan op diezelfde laag, in plaats van dat er weer een nieuw, uniek stuk maatwerk ontstaat.

Er zit ook een verschil in waar de data blijft. Bij een platform stroomt data doorgaans naar één centrale opslag, beheerd door de platformpartij. Bij een dataspace blijft de data bij de bron: de eigenaar bewaart de eigen data en deelt alleen toegang, onder zelf bepaalde voorwaarden. Er wordt niets gekopieerd naar een centrale opslag; alleen de vraag wie wat mag zien, wordt federatief geregeld.

Dat levert drie concrete voordelen op: minder kopieën en dus minder versieverwarring, actuelere data omdat je opvraagt op het moment dat je het nodig hebt, en minder behoefte aan losse point-to-point koppelingen, omdat elke partij maar één keer aansluit.

Poort8's NoodleBar werkt op die manier: een participantenregister houdt bij wie deelneemt, een autorisatieregister regelt de autorisatie- en toegangslogica tussen datadienstaanbieders en datadienstgebruikers. Keyper geeft de partij die over de data gaat een concreet overzicht van wie toegang vraagt, en de mogelijkheid om die toegang net zo gestructureerd weer in te trekken. Dat sluit aan bij [de federatieve manier van data delen](https://poort8.nl/dataspace-news/wat-is-federatief-datadelen) die we eerder hebben uitgelegd: geen centrale partij, wel gezamenlijke afspraken.

De juridische onderbouwing van artikel 33 krijgt overigens ook een technische vertaling: de Europese norm EN 18235 werkt uit hoe interoperabiliteit in de praktijk wordt getoetst. We gingen daar eerder dieper op in [onze uitleg over hoe deze norm artikel 33 juridisch verankert](https://poort8.nl/dataspace-news/en-18235-europese-standaard-interoperabiliteit-dataspaces).

En de vraag "wie heeft toegang, onder welke voorwaarden, en kun je die intrekken" is precies het soevereiniteitsvraagstuk dat we uitwerkten in [onze blog over data soevereiniteit als architectuurkeuze](https://poort8.nl/dataspace-news/data-soevereiniteit-vs-cloud-soevereiniteit): soevereiniteit zit hem niet in waar iets gehost wordt, maar in wie de toegang beheert.

## Tot slot

**De Data Act maakt point-to-point koppelingen een juridische opgave, niet alleen een technische keuze.** Wie nu al met een paar vaste partners data uitwisselt, doet er goed aan te checken of die koppeling straks nog voldoet aan artikel 33, in plaats van te wachten tot een ketenpartner of toezichthouder er zelf naar vraagt.

Wij denken graag mee over wat dit voor jouw sector en jouw bestaande koppelingen betekent. [Neem contact met ons op](https://poort8.nl/contact).

## Veelgestelde vragen

**Wat is een point-to-point koppeling precies?** Een directe, bilaterale verbinding tussen twee partijen, van een Excel per mail tot een API-key of vaste geautomatiseerde export, opgezet voor één specifieke samenwerking.

**Valt mijn kleine samenwerking met een paar partijen al onder de Data Act?** Mogelijk wel. Artikel 33 geldt voor elke situatie waarin organisaties data uitwisselen onder afgesproken voorwaarden, ook als het om een setje van drie of vier partijen gaat en niemand het ooit een dataspace heeft genoemd.

**Wanneer moet ik voldoen aan artikel 33 van de Data Act?** Artikel 33 is van kracht sinds 12 september 2025. De aanvullende verplichting tot data-toegang-by-design (artikel 3(1)) geldt vanaf 12 september 2026, maar alleen voor connected products die na die datum op de markt komen.

**Wat is het verschil tussen een platform en een dataspace?** Een platform wordt centraal beheerd door één partij, die daarmee ook de regie en macht in handen heeft. Een dataspace is federatief: deelnemers houden zelf zeggenschap over hun data en voorwaarden, zonder centrale controle.

**Wie houdt toezicht op de Data Act in Nederland?** Sinds 21 november 2025 is de Autoriteit Consument & Markt (ACM) aangewezen als toezichthouder op de Data Act in Nederland.

**Wat is het Installatie Register en hoe hangt dit samen met de Data Act?** Het Installatie Register (voorheen Gebouw-Installatie-Registratie, GIR) is een datadeelproces op basis van het Digitaal Stelsel Gebouwde Omgeving (DSGO). Het zorgt dat installatiedata eenduidig wordt geregistreerd, zodat deze herbruikbaar is voor onder meer netcongestie-aanpak en F-gassenregistratie. Het is een voorbeeld van hoe een sector de achterliggende gedachte van artikel 33, gestructureerde en herbruikbare data-uitwisseling, al praktisch invult.

---

**Bronnen**

- [Europese Commissie: EU Data Act geeft gebruikers controle over gegevens van verbonden apparaten](https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/ip_25_2078) - [Digitale Overheid: Europese Data Act van toepassing geworden](https://www.digitaleoverheid.nl/nieuws/europese-data-act-van-toepassing-geworden/) - [CoE-DSC: The Data Act in practice, de rol van de ACM](https://coe-dsc.nl/the-data-act-in-practice-the-role-of-acm-and-opportunities-for-data-ecosystems/) - [digiGO: Bredere toepassing Gebouw-Installatie Registratie (GIR)](https://www.digigo.nu/bredere-toepassing-gebouw-installatie-registratie/) - [digiGO: Wat is DSGO?](https://www.digigo.nu/wat-is-dsgo/)